15. Sayı

Mart 2017

İNCELEME-ARAŞTIRMA

SAMİPAŞAZADE SEZAİ’NİN “KÜÇÜK ŞEYLER”İ

Sabahattin Çağın

Samipaşazade Sezai tek romanıyla şöhret kazanmış olmakla birlikte bizde kısa hikâyenin ilk örneklerini veren bir yazar olarak da önemli bir yere sahiptir. Küçük hikâyenin ilk örneklerinin verildiği Küçük Şeyler adlı hikâye kitabı bu çalışmanın öznesini oluşturmaktadır. Hikâyeler çeşitli yönleriyle incelenmiş, zaman zaman onun diğer hikâye kitaplarına da göndermeler yapılmıştır. Hikâyeler çoğunlukla sıradan olaylar içinde sıradan insanları merkezine alan bir kurguya sahiptir. Hikâyeler hem bireysel hem de toplumsal konuları işlemişlerdir. Bu kitabın bir başka önemli özelliği kendinden sonraki nesillere de kısa hikâyenin kapılarını açmış olmasıdır.

Anahtar Kelimeler: Samipaşazade Sezai, kısa hikâye, Küçük Şeyler, Tanzimat edebiyatı.

NECİP FAZIL’IN “TEKİNSİZ EV”LERİ

Şerife Çağın

Türk edebiyatında ev olarak mekânı idrak şekli dönemden döneme değişiklik­ler göstermiştir. Konak, yalı, köşk veya daha küçük ahşap evler zaman içerisinde yerini dikey mimariye, beton yapılardan oluşan apartman bloklarına bırakırken eski yapılar bir sembol değeri kazanarak geleneğin, kültürün yerine geçmişlerdir. Mekân bağlamında sosyal hayatımızda gözlemlediğimiz dejenarasyonla birlikte Cumhuriyet döneminden sonra Freud’la birlikte psikoloji bilimindeki gelişme­ler, Bergson’un sezgicilik felsefesi, Baudelaire’in eserlerinin temel özelliği olan “tekinsizlik” genç sanatçılar için yeni imkân kapıları aralamıştır. Özellikle Necip Fazıl’ın daha çok ilk dönem eserlerinde kendini gösteren ve daha sonra hatıralarında geniş yer ayırdığı tekinsiz evler; bireyi, sanatçının yaratıcılığını ön plana çıkaran şair ve yazarlar tarafından dikkate değer bir unsur olarak işlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Mimarî, tekinsiz evler, Necip Fazıl Kısakürek, Ahmet Hamdi Tanpınar, Asaf Halet Çelebi, Halit Ziya Uşaklıgil.

KURMACA-GERÇEK AYRIMI, KURGUSALLIK TEORİLERİ

VE TARİHȊ ROMAN

Bahar Dervişcemaloğlu

Kurmacanın tanımı ve ayırt edici özellikleri, kurmaca-gerçek ayrımı, kur­maca-tarih ayrımı ve tarihî romanın statüsü her ne kadar antik çağdan günümüze kadar araştırma konusu olmuşsa da, ortaya tatmin edici ve üzerinde uzlaşmaya varılmış sonuçlar çıkmamıştır. Mantıkçılar, filozoflar ve dilbilimciler meseleye kendi perspektiflerinden bakmış, edebiyat teorisyenleri ise semantik temelli yak­laşımları savunanlar ile pragmatik temelli yaklaşımları savunanlar şeklinde ikiye bölünmüştür. Son dönemde ise daha bütüncül bir bakış içeren retorik yaklaşımın şemsiyesi altına girme eğilimi dikkat çekmiştir. Bu çalışmada öncelikle kurma­canın tanımı, kurgusallık teorileri ve kurgusallık göstergeleri üzerinde durulacak, daha sonra ise kurmaca-gerçek ilişkisi, kurmaca-tarih ayrımı ve tarihî romanda “doğruluk” meselesi irdelenecektir. Çalışmanın amacı, bahsedilen meselelerle ilgili ortaya atılan yaklaşım ve teorileri ana hatlarıyla betimlemek ve tartışmaların günümüzde ulaştığı son noktayı göz önüne sermektir.

Anahtar Kelimeler: kurmaca-gerçek ayrımı, kurmaca-tarih ayrımı, kurgusallık, tarihî roman.

“SERVET-İ FÜNUN” VE “MALUMAT” ARASINDA “TENKİT”

ETRAFINDA GELİŞEN BİR TARTIŞMA

Halef Nas

Türk edebiyatı için XIX. asır tartışmalar asrıdır. Eski-yeni, dekadanlar, kla­sikler, hayaliyun-hakikiyun tartışmasında olduğu gibi ciddiyetle başlayan her tartışma zamanla şahsiyata dökülmüş ve sona ermiştir. Yine de edebiyatta tenkit ve değerlendirmenin önemi, edebi eserin mahiyetinin anlaşılması, bu mahiyetin nasıl ortaya konması gerektiği yönündeki ilk izlenimleri tartışmalar sayesinde öğreniriz. Edebiyatın güncel konuları tartışmalar içinde sınanır ve tarihteki yerini alır. Ancak tarih bazen belli şahsiyetleri öne çıkarırken diğerlerini gölgede bırakır. Servet-i Fünun ve Malumat yazarlarının tenkide dair tartışması eleştiri, eleştirmenin özellikleri, sanat ve güzellik, tenkitte ölçü ve mantık konularına odaklanmıştır. Üslubundaki polemik tarza rağmen bu tartışma da, edebiyat teorisi, eleştiri yön­temleri ve terimlerin tarifinde akıl yürütmeye dikkat çekmesi bakımından eleştiri tarihimizdeki yerini almalıdır.

Anahtar Kelimeler: tenkit, tartışma, sanat, güzellik, edebiyat teorisi, eleştiri yöntemleri, mantık.

MİRZA FETHALİ AHUNDZADE’NİN

MEKTUPLARINDA MATBUAT MESELELERİ

Şahbaz Şamıoğlu (Musayev)

Makalede Rusya Müslümanlarının ve Azerbaycan Türklerinin ilk gazetesi olan H. M. Zerdabî’nin Ekinçi gazetesinin ortaya çıkışında M. F. Ahundzade’nin rolünden, bu iki şahsın mektuplaşmalarından söz edilmektedir. Aynı zamanda Ahundzade’nin bazı mektuplarında dile getirdiği matbuat, matbuat dili, gazetecilik gibi konulardaki tenkit ve görüşleri de ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler: M. F. Ahundzade (Ahundov), Azerbaycan matbuat tarihi, Azerbaycan edebiyatı, tenkit, mektup, dil ve üslup, matbuat, gazetecilik.

AHMET HAMDİ TANPINAR’IN ŞİİRLERİNDE BEKLEYİŞ

VE UMUT KAVRAMLARININ İZDÜŞÜMLERİ

Ferda Zambak

Modern Türk edebiyatının önemli isimlerinden biri olan Ahmet Hamdi Tanpınar’ın derinlikli bir algı ve dünya görüşüne sahip olması, eserlerinin çok yönlü ve katmanlı bir yapıya sahip olmasını sağlamıştır. Şimdiye kadar üzerine pek çok çalışma yapılmış olan Tanpınar’ın daha çok romancı ve hikâyeci kimliği üzerinde durulmuş, bu yüzden şiirleri üzerinde yeteri kadar çalışma yapılmamıştır. Oysa Tanpınar’ın asıl sanatkâr kimliği, bu dünyaya ait hüznü, zihinsel ve tinsel parçalılığına rağmen peşinden gitmekten vazgeçmediği ebediyet ve aşkınlık arayışı kendisini en yoğun şekilde şiirlerinde hissettirir.

Şiiri kendisine esas olarak seçen Tanpınar’ın şiirlerinde beklemek kelimesine ve onunla sıkı bir ilişki içerisinde olan umut etmek kavramının anlam katmanları­na yoğun bir şekilde yer verilir. Çalışmada şairin beklemenin ve umut etmenin çağrışım alanı dâhilindeki şiirleri, kavramların hem felsefî hem de psikolojik anlamları etrafında yeniden değerlendirilmeye çalışılacaktır. Ayrıca Tanpınar’ın çok sevdiği rüya, zaman ve musiki anlayışlarıyla da yakından ilişkili olan umudun ve bekleyişin, şiire ait estetik hazzı oluşturmadaki rolü üzerinde durulacaktır.

Anahtar Kelimeler: Ahmet Hamdi Tanpınar, Bekleyiş, Umut, Estetik Haz, Ebediyet.

BELGELER

ABDÜLHÂK HÂMİD TARHAN HAKKINDA BİR TEZ

Ömer Özcan

ORHAN SEYFİ ORHON’DAN RIZA TEVFİK’E İKİ MEKTUP

Abdullah Uçman

 KİTAPLAR

SABAHATTİN ALİ’NİN ESERLERİNİN KAYNAKLARI

Fikri Kula

OSMANLI MODERNLEŞMESİ GAZETECİLİK VE EDEBİYAT

Taner Tunç

Yorum Kapalıdır.